26 Ιαν 2015

Περί της ιστορικής συγκυρίας - 25/01/2015

Οι ευρωπαϊκές δομές κλυδωνίζονται λόγω των σχεδιαστικών αστοχιών τους και μιας ανεκδιήγητης οικονομικής πολιτικής η οποία βάζει το τελευταίο καρφί στο φέρετρο της ευρωπαϊκής ιδέας. Όπως έχει επισημανθεί και από άλλους, η κοινωνική αντίδραση στις εφαρμοζόμενες πολιτικές έχει φυγόκεντρες τάσεις, τόσο προς τα αριστερά του πολιτικού φάσματος (ΣΥΡΙΖΑ, PODEMOS), όσο και προς την ακροδεξιά (Front Nationale, UKIP).

Το ερώτημα συνεπώς δεν είναι αν η κυρίαρχη συνιστώσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει τη δυνατότητα να τσακίσει την Ελλάδα. Προφανώς την έχει.

Το ζήτημα είναι αν υπάρχει δυνατότητα να αναζητηθεί ένας έντιμος συμβιβασμός, με το μόνο από τα δύο πολιτικά ρεύματα το οποίο μπορεί να λειτουργήσει συνεκτικά στο εγχείρημα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Αν η ιστορική συγκυρία το επιτρέψει, όντως το σημερινό εκλογικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι η απαρχή μιας νέας πορείας. Αν επικρατήσει η λογική του εκ νέου σωφρονισμού, η ευθύνη για όσα επακολουθήσουν επιρρίπτεται κατά τη γνώμη μου σε όσους φέρουν την ευθύνη χάραξης της βασικής στρατηγικής του κοινού μας σπιτιού.


28 Απρ 2009

Η γρίπη του 1918




Δε γνωρίζω τον ακριβή λόγο για τον οποίο αποφάσισα να γράψω αυτό το κομμάτι. Υποθέτω ότι συνέβαλε ο φόβος απώλειας της μοναδικής μου πιστής αναγνώστριας, λόγω της ολιγωρίας που έχω επιδείξει στην ανανέωση του blog μου. Από την άλλη, θυμάμαι πόσο είχα εντυπωσιαστεί όταν είχα διαβάσει για πρώτη φορά στο βιβλίο του Δημήτρη Καμπουράκη «Μια Σταγόνα Ιστορία», για την πανδημία γρίπης του 1918. Έχω καταλήξει λοιπόν στο συμπέρασμα ότι αρκετοί αγνοούν την ενδιαφέρουσα αυτή υπόθεση, πιθανόν για δύο λόγους. Είτε επειδή ήταν βραχύβια και έλαβε χώρα ανάμεσα σε δύο παγκόσμιους πολέμους που μονοπωλούν τις ιστορικές αναφορές για εκείνη την περίοδο, είτε επειδή δεν είχε τον ευφάνταστο νονό που είχε η βουβωνική πανώλη. Βλέπετε, το «μαύρος θάνατος» κερδίζει αυτόματα το αναγνωστικό κοινό, σε αντίθεση με το «ισπανική γρίπη» που παραπέμπει σε συναχωμένο τουρίστα της Ίμπιθα. Τώρα λοιπόν που είναι στην επικαιρότητα η γρίπη των χοίρων, αξίζει να θυμηθεί κάποιος ότι υπήρξαν φορές που η επιβίωση της ανθρωπότητας κρίθηκε από τυχαίους παράγοντες.

Ένα στοιχείο εντυπωσιασμού που αναφέρει οποιοσδήποτε γράφει για την πανδημία γρίπης του 1918-1919, είναι ο αριθμός των θυμάτων της γρίπης σε σχέση με τους νεκρούς του Α’ Παγκοσμίου, του λεγόμενου και Μεγάλου Πολέμου. Επειδή δε σκοπεύω να αποτελέσω εξαίρεση, όπως ήδη σωστά θα καταλάβατε η γρίπη αποδείχτηκε λίαν αποτελεσματική σε σχέση με τα αέρια μουστάρδας που έριχναν στα χαρακώματα οι συμμαχικές δυνάμεις της Αντάντ. Μόλις σε ένα χρόνο, οι νεκροί της “La Grippe” ξεπέρασαν σε αριθμό τα θύματα τεσσάρων χρόνων βουβωνικής πανώλης (μαύρου θανάτου από το 1347 έως το 1351). Αν και οι εκτιμήσεις προφανώς έχουν αμφιλεγόμενη ακρίβεια, γεγονός που καταδεικνύεται από το εύρος του διαστήματος του αριθμού των θυμάτων της γρίπης, η ισπανική γρίπη υπολογίζεται ότι σκότωσε 20-40 εκατομμύρια ανθρώπους με τις πλέον μετριοπαθείς εκτιμήσεις. Άλλες πηγές αναφέρουν το εξωπραγματικό νούμερο των 100 εκατομμυρίων νεκρών, το οποίο καθίσταται ακόμα πιο εντυπωσιακό αν αναλογιστεί κανείς ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός δεν ξεπερνούσε την εποχή εκείνη τα 1,8 δισεκατομμύρια. Επιπλέον, περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού προσβλήθηκε από την ασθένεια και είχε κλινικά συμπτώματα (≈500 εκατομμύρια άνθρωποι) ενώ ο δείκτης θνησιμότητάς της ήταν ιδιαίτερα υψηλός, αφού υπερέβαινε το 2,5% σε αντίθεση με το σύνηθες 0,1% άλλων πανδημιών γρίπης. Ένα ακόμα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της, ήταν ο τρόπος με τον οποίον έπληξε τις ηλικιακές ομάδες. Αποδείχθηκε προς έκπληξη όλων πιο θανατηφόρα στα άτομα ηλικίας 20-40 ετών, γεγονός ασυνήθιστο καθώς οι κοινές μορφές γρίπης πλήττουν κυρίως ηλικιωμένους και μικρά παιδία.

Αρκετά όμως με τα νούμερα. Πιστεύω ότι ήδη εντυπωσιαστήκατε και περαιτέρω παράθεση αριθμών θα είχε αντίθετα αποτελέσματα από τα επιθυμητά (να ρίχνετε καμιά ματιά συχνότερα στο blog). Ας αναφέρουμε καλύτερα ορισμένες ενδιαφέρουσες μαρτυρίες που σχετίζονται με την εν λόγω πανδημία γρίπης. Το φθινόπωρο του 1918 ο Μεγάλος Πόλεμος φαίνονταν να οδεύει προς τη λήξη του, αλλά οι συνθήκες διαβίωσης στα χαρακώματα ήταν ακόμα απάνθρωπες, τόσο για τους συμμάχους της Αντάντ, όσο και για τους στρατιώτες της Κεντρικής Συμμαχίας. Τότε, σε τοπικές εστίες ανά την υφήλιο, ξέσπασαν συμπτώματα κάποιας φαινομενικά αθώας γρίπης. Το κατά πόσο επιβεβαιώθηκε ο χαρακτηρισμός «αθώα», γίνεται εμφανές στο παρακάτω απόσπασμα της τελικής έκδοσης του Journal of the American Medical Association.
«Το 1918 έφυγε: μια χρονιά βαρυσήμαντη καθώς σήμανε τον τερματισμό του πλέον σκληρού πολέμου στα χρονικά της ανθρώπινης φυλής· μια χρονιά που σηματοδότησε, τουλάχιστον για κάποιο χρονικό διάστημα, το τέλος της καταστροφής του ανθρώπου από τον άνθρωπο· δυστυχώς όμως και μια χρονιά κατά την οποία αναπτύχθηκε μια ιδιαίτερα θανατηφόρα μεταδοτική ασθένεια που προκάλεσε το θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπινων όντων. Η ιατρική επιστήμη για τεσσεράμισι χρόνια αφοσιώθηκε στην τοποθέτηση ανθρώπων στη γραμμή του πυρός και στη διατήρησή τους εκεί. Τώρα, πρέπει να στραφεί με όλη της τη δύναμη στην καταπολέμηση του μεγαλύτερου εχθρού απ’ όλους – τη μολυσματική ασθένεια.» (28/12/1918) (ημι-ελεύθερη δική μου μετάφραση, ζητώ την κατανόησή σας).

Η κατάσταση, όπως περιγράφεται από βιωματικές περιγραφές της εποχής, ήταν δραματική. Η ανεκδοτολογία της εποχής, αναφέρονταν σε τέσσερις γυναίκες που έπαιζαν μαζί Μπριτζ αργά τη νύκτα. Κατά τη διάρκειά της, το ανέκδοτο ήθελε τις τρείς να πεθαίνουν από τη γρίπη. Άλλοι, ανέφεραν ιστορίες ανθρώπων που ασθενούσαν στο δρόμο για τη δουλειά τους και πέθαιναν μέσα σε μερικές ώρες. Ένας παθολόγος της εποχής, αναφέρει ότι φαινομενικά απλές περιπτώσεις γρίπης εξελίσσονταν στις πιο βαριές περιπτώσεις πνευμονίας που είχαν ποτέ παρατηρηθεί έως τότε. Ο ίδιος, περιγράφει τη στιγμή όπου η κυάνωση εμφανίζονταν στους ασθενής σαν «μια πάλη για αέρα μέχρι να αποπνιγούν». Ένας άλλος συνάδελφός του, θυμάται ότι οι ασθενείς της γρίπης «πέθαιναν αγωνιζόμενοι να καθαρίσουν τους αεραγωγούς τους από έναν αιματοβαμμένο αφρό που μερικές φορές ανάβλυζε από τη μύτη και το στόμα τους». Το πιο χαρακτηριστικό περιστατικό το άφησα για το τέλος αμετάφραστο, για να μη το καταστρέψω με τους δεινούς μου μεταφραστικούς βαρβαρισμούς. Καταγράφτηκε λοιπόν το 1918, ότι τα παιδιά πηδούσαν σχοινάκι στον εξής σκοπό:

I had a little bird,
Its name was Enza.
I opened the window,
And in-flu-enza.

Φαντάζομαι ότι οι περισσότεροι από εσάς σε αυτή τη φάση θα επιθυμούν διακαώς να ανάψουν ένα κεράκι στον άνθρωπο που κατάφερε να νικήσει την θανατηφόρα αυτή ασθένεια. Κρατήστε τα χρήματά σας, διότι η επιστήμη σε αυτήν την περίπτωση σήκωσε ψηλά τα χέρια. Η ασθένεια έκανε τον κύκλο της και υποχώρησε χωρίς κάποια προφανή αιτία.

Για όσους θέλουν να διαβάσουν περαιτέρω λεπτομέρειες για την ισπανική γρίπη, παραθέτω τους συνδέσμους για τα κείμενα που χρησιμοποίησα ως πηγές για τη συγγραφή του ανωτέρω κομματιού.

http://virus.stanford.edu/uda/ (Molly Billings, The Influenza Pandemic of 1918)

http://www.cdc.gov/eid/ (J.K. Taubenberger, D.M. Morens, 1918 Influenza: the Mother of all Pandemics)

και μια αναφορά στο βιβλίο που μου γνωστοποίησε το γεγονός

Δημήτρης Καμπουράκης, Μια Σταγόνα Ιστορία (πρώτος τόμος).

23 Μαρ 2009

Τηλε-κανίβαλοι (μέρος 1ο)

Σήμερα έτυχε να πέσω πάνω σε μια κοκορομαχία στο Alter που αφορούσε στην κατάργηση του ασύλου και τα επιπρόσθετα μέτρα της κυβέρνησης για την καταστολή της κοινωνικής βίας. Η «συζήτηση» (μεταχειρίζομαι τα εισαγωγικά συνειδητά διότι κακοποιεί τον όρο η ταύτισή του με αυτό που εν τέλει διεξάγονταν), ήταν παντελώς αδιάφορη, ασυντόνιστη και χαρακτηριζόταν από την αδυναμία κατάθεσης συγκροτημένης άποψης από τους συμμετέχοντες.

Πιθανόν μάλιστα να μην είχα μπει καν στον κόπο να ασχοληθώ, αν δεν συμμετείχε σε αυτήν μια κυρία που, ατυχώς κατά την προσωπική μου άποψη, εξέφραζε τη γνώμη της με την ιδιότητα της πανεπιστημιακού. Η συγκεκριμένη λοιπόν κυρία, αφού προηγουμένως ζητούσε με στόμφο να της εξηγήσει ο συνομιλητής της (μέλος φοιτητικής παράταξης) γιατί της έκλεψε (ο ίδιος;) τον προτζέκτορα, προχώρησε στον πλήρη εξευτελισμό κάθε έννοιας ευπρεπούς δημόσιου διαλόγου, όταν τον προκάλεσε να συμμετάσχει σε μια ανοικτή διελκυστίνδα γνώσεων μαζί της. Ωρυόμενη σαν την κομμένη κεφαλή, τον εγκαλούσε διαρκώς να της δώσει το περιεχόμενο της λέξης δημοκρατία (αναρωτιέμαι τι απάντηση θα μπορούσε να δώσει που να θεωρηθεί πλήρης) και εκ των υστέρων να της υποβάλει κι εκείνος με τη σειρά του μια ερώτηση.

Ευτυχώς ο φοιτητής αποδείχτηκε υπέρ το δέον εχέφρων και απέφυγε να μπει σε μια τέτοια διαδικασία, αλλά νομίζω θα κάνει καιρό να αμβλυνθεί η αλγεινή εντύπωση που αποκόμισα από τη συγκεκριμένη πανεπιστημιακό. Η αντίληψη ότι κάποια άσκησε το πνεύμα της μόνο και μόνο για να εξελιχθεί σε έναν τύπο πνευματικού νταή που επιβάλλεται με αθέμιτα μέσα σε όσους δεν της αναγνωρίζουν την όποια αυθεντία στα κοινωνικά πράγματα, ένιωσα ότι προσέβαλε βάναυσα την αισθητική μου.

8 Ιαν 2009

Όλα τριγύρω αλλάζουνε, κι όλα τα ίδια μένουν...

Μα, κάτι το οικείο έχει αυτό το απόσπασμα...

"Ως δεν κατώρθωσαν οι αστρονόμοι να εξηγήσωσι διατί, ενώ πάντες οι λοιποί πλανήται στρέφονται περί εαυτούς από δυσμών προς ανατολάς, μόνος ο πλανήτης Ουρανός στρέφεται απ' ανατολών προς δυσμάς, ούτως αδύνατον φαίνεται ν' ανευρεθή και ο λόγος δια τον οποίον ουδέν πρέπει να γίνεται εις την Ελλάδα, όπως εις πάντα τα λοιπά κράτη, τα έχοντα την αξίωσιν να λέγωνται πολιτισμένα. Και όχι μόνο αδύνατος είναι η ανεύρεσις του λόγου, αλλά και η αναζήτησις αυτού φαίνεται μετέχουσα του γελοίου."

Ροΐδης Εμμανουήλ - Ιστορία ενός Τουφεκισμού (απόσπασμα)